Өмірден өтсе де, көңілден өшпейтін жандар болады. Асыл адами қасиеттерімен, адамды ұршықша үйіріп әкететін мінезімен, өнегелі істерімен кейінгі ұрпаққа ұмытылмастай мирас қалдырып кеткен аға буын өкілдерінің бірі–Қожатай Некібаев ақсақал еді.
Әрине, өткен шақпен сөйлеу өте ауыр. Дегенмен екінші дүниежүзілік соғыс ардагерінің балалық шақтан бастап қарттыққа дейін жүріп өткен ғұмырына көз жүгіртетін болсақ, тарихтың жаңа парағы ашылғандай небір тылсым сырларға қанығып, ғибрат алып, көңіліміздің тоғаяры анық. Қожатай Сейдахметұлының сүйегі асыл-тұғын, жарық дүниемен қоштасқанға дейін еңсесін тік ұстады, жүрісінен жаңылмады. Жадының мықтылығын айтсаңшы! Майданның қақ ортасынан оралған ол қанды қасаптың әр сәтін ұмытпағаны, қолмен қойғандай етіп мүдірмей жатқа айтатыны таңдандырмай қоймайтын. Зейнетке шықса да, қоғамдық жұмыстардан қол үзген жоқ. Кәсіподақ саласында да белсенділік танытып, содан тонның ішкі бауындай араласып кеттік.
Тауағаш деген түкпірдегі таза қазақ ауылында 1925 жылы 12 желтоқсанда дүниеге келген ол 1943 жылдың сақылдаған сары аязында, 17 жастан енді ғана асқан шағында әскер қатарына алынады. Түбіт мұртты бозбала Украина, Венгрия, Чехословакия, Австрия сияқты елдерді азат ету жорығының, шешуші шайқастардың бел ортасынан табылады. Талайлар арман еткен жеңісті Вена қаласында қарсы алады. Ерен ерліктерінің куәсі іспеттес өңіріне тағылған екінші дәрежелі «Отан соғысы» ордені, басқа да мемлекеттік наградалардың қай-қайсысы болсын ерекше ыстық, қымбат. Әр марапаттың өз бұйырған несібесі бар.
«Қиыр Шығыста Чита деген қала бар екен. Көрмек түгіл естімеппін. Соның бер жағында, 30 шақырымдай жерде орналасқан әскери қалашыққа әкелді. Суық казармада жатып, әскери борышымызды өтеуге кірісіп кеттік. Ешкім де бір-бірін жыға танымайды. Өзім бір қазақты көруге зар болдым. Сөйтіп жүргенде екінші Украина майданы 91-ші полкқа ауыстырып, Қазақстаннан келген ағайындармен қуана қауыштым. Әйелді сүйген жарынан, баланы асқар тау әкесінен айыратын сұм соғысты ешкімнің басына бермесін. Күні-түні атыс, шабыс, қырғын… Шыбын жаныңды шүберекке түйіп жүргенің», – деген еді бір естелігінде.
Пенде емес пе, жан-жақтан оқ қарша борап, дүниенің астаң-кестеңі шығып жатқанда топырақ жат мекеннен бұйыратын шығар деген ойларға да беріліпті. 1944 жылы Чехословакияны азат ету кезінде жау қатты қарсылық көрсетеді. 3,5 ай өткенде 7 танкілі дивизиясымен берілуге мәжбүр болыпты. Осындай шыбын жанын шүберекке түйген тұстарды басынан сан рет өткеріпті.
Соғыстан кейін елге ораламын деген қуанышы су сепкендей басылып қалады. Үш жыл танкист болып қызмет етуіне тура келеді. Жатса да, тұрса да, туған-туыстары, ауылдастары, құлын-тайдай тебісіп өскен құрдастары есінен кетпейді. Сағыныштан жүрегі өрекпи соғып, туған жерге табаны тиген сәтте ғана соғыста көрген бар қиындығы ұмытылып, өзгеше сезімге бөленеді. Әдемілігі көздің жауын алатын, тал шыбықтай бұралған бойжеткен Айшамен жүрек жарастырып, отау құрады. Петропавл педагогикалық училищесін бітіріп, ұстаздыққа біржола бет бұрады. Еңбек жолын 1953 жылы Жамбыл ауданындағы Орталық мектебінде бастайды. Бала тәрбиесіне саналы ғұмырының 32 жылын арнайды. Некібаевтар әулетінің осы саладағы жалпы жұмыс өтілі 200 жылға жуық. «Алтын алқа» иегері Айша әжей екеуі 10 ұл-қыз, 25 немере, 15 шөбере өсіріп, құтты орнына қондырады. Әжем де жастайынан еңбекке араласқан жан. Жалғыз сиырды сауып, сүт-майын бала-шаға нәпақасына жаратқан күндері де болған.
Жоғарыда тоқталғанымыздай қарт майдангер кәсіподақ ардагері ретінде жастардың ақылшысына, қамқоршысына айналды. Қайда жүрсе де, аузынан Алласын тастамады, өзгелерді ұлттық құндылықтарға сүттей ұйытты. «Әдемі қартая білу де – бақыт» деп текке айтылмаған. 97 жасқа жетіп, ақтық демі таусылғанша қайратын да, қадірін де жоғалтпады. Даналық кеңестерін беріп отырды. Бір сұхбаттасқаннан-ақ ішкі жан-дүниесінің байлығын, болмысының бекзаттылығын, салиқалы ой-өрісін байқауға болатын.
Бір ғасырды еңсерген марқұмның игі істері, үлгі-өнегелері ұрпақ жадында сақталары күмәнсіз.
Ерік НҰРАҚАЕВ,
облыстық кәсіподақтар
орталығының төрағасы.