Сонымен, Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымының табалдырығынан аттағалы тұр. Бұл аcығыс, атүсті қабылданған шешім емес, еліміздің аталмыш ұйымға мүше болу туралы келіссөз жүргізгеніне 20 жылға жуықтады. Демек, жүз ойланып, мың толғанатын, бүге-шігесіне дейін зерттеп, зерделейтін уақытымыз болды. Сөйтсе де, “Мүйізі қарағайдай мемлекеттермен иық тіресе жүріп, алыс-беріс жасауға біз қаншалықты дайынбыз әрі бұл қаншалықты тиімді болмақ?” – деген секілді сауалдардың туындауы заңды. “Бір одақтың жұмысын жүйелеп алмай жатып, екінші бір ұйымға мүше болғанымыз бізді ұшпаққа шығара қоя ма?” – дейтіндердің де алаңдауын түсінуге болатындай. Алайда, таяқтың екі ұшы болатыны секілді, кез келген шешімнің тиімді тұсымен қатар, қаупі де болмай тұрмайтыны анық. Неден ұтамыз, неден ұтыламыз? Әзірге жіпке тізгендей етіп талдап, таразылап беретін сауатты сараптамадан гөрі, тұспал көп, сәуегейлік басымдау секілді. Өйткені, ұйымға мүше болу шарттары әлі толық жария болып үлгерген жоқ.
Шілде айында Ұлттық кәсіпкерлер палатасында Қазақстан Республикасының Экономикалық интеграция жөніндегі министрі Жанар Айтжанова барлық талап-шарттар туралы егжей-тегжейлі баяндамақ.
Бұйырса, еліміз биылғы жылғы 15-18 желтоқсанда Кенияда өтетін ДСҰ-ның министрлік конференциясында аталған ұйымның 162-мүшесі болып ресми түрде қабылданады. Әйтеуір, астындағы аты пысқырса да, Алладан рақым, Пайғамбардан шапағат тілеп, тәубесін айтып отыратын халқымыздың бұл жолғы тәуекелі бұрынғыдан өзгерек екені анық. ДСҰ-ға кіру жөніндегі келіссөздерге соңғы нүкте қойылған күні Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев: “Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болу біздің экономикамызды жаңа көкжиектерге бастайды”, – деді. Президенттің айтуынша, бұл қадам кәсіпорындарымыздың шетел нарықтарына шығуын қамтамасыз етіп, тұтынушылар үшін тауарлар мен қызметтердің кең ауқымына таңдау жасауға жол ашады.
Әдетте, ұйымға мүше мемлекеттердің бағыты ортақ болғанымен, мүдделері әр қилы келеді. Әрбір ел өз мемлекетінің мүддесі тұрғысынан әрекет ететіні айтпаса да түсінікті. Қазақстанның бұл ұйымға мүшелікке өтуінің ұзаққа созылуы да осы мүдделердің кей жерде тоғыспай жатуынан болса керек. Келіссөздердің басықасында жүрген атқамінерлер Дүниежүзілік сауда ұйымы мен Еуразиялық экономикалық одақтың талаптарын ұштастыра отырып, арбаны да сындырмайтын, өгізді де өлтірмейтін жол тапқанын айтады. Бастысы, ұлттық мүддемізге нұқсан келмеуін назарда ұстағанына сендіреді. Мүдде демекші, күні ертең елімізге шетелдік тауарлар жаппай әкеліне бастағанда отандық кәсіпкерлер бәсекеге төтеп бере алмай, жағаға шығып қалмауы тиіс. Үкімет жергілікті тауар өндірушілерді ұйым талаптарына томпақ келмейтіндей етіп қолдау білдіру үшін қазірден бастап қам жасауы керек. Қазақстанның Ұлттық кәсіпкерлер палатасы басқармасы төрағасының орынбасары Рахым Ошақбаевтың айтуынша, бұл тұрғыда ДСҰ-ға мүше мемлекеттердің тәжірибесін тыңғылықты зерттеуіміз қажет. “Халықаралық келісімдерге қайшы келмейтін болса, Ресейдегі отандық тауар өндірушілерді қолдау тәжірибесін негізге алуымызға болады”, – дейді ол. Көрші елде сатып алу бірінші кезекте отандық тауар өндірушілердің мүддесін көздейтінін айта кеткен ләзім.
Ресей рублінің құнсыздануы мен мұнай бағасының қысқа күнде қырық құбылуы біздің кәсіпкерлер үшін оңай тимегені рас. Ресейден тасымалданып жатқан арзан тауарлар бәсекесіне жергілікті тауар өндірушілердің бірқатары төтеп бере алмай, шаруасын шатқаяқтатып алды. Дүниежүзілік сауда ұйымының табалдырығын аттағанда, қысқасы, осы жағдай қайталанбауы тиіс. Мемлекет басшысы да осы жайтты әуел бастан ескертіп отыр. “Бәсеке күшейеді. Оған дайын болуымыз керек. Себебі, шетелден келетін тауарларға біз шекарамызды ашамыз, тауар Қазақстанға көптеп келетін болады. Сапасы жоғары болса, бағасы төмендеу болса, ол тауарларды халық тұтынып, біздің тауар өндіретін кәсіпорындар жұмысының тоқтап қалу қаупі бар. Барлық бизнесмендерге менің талайдан бері айтып келе жатқаным да – осы. Сондықтан бәсекеге сай болу керек”, – дейді Президент.
Сайып келгенде, Дүниежүзілік сауда ұйымы біздің кәсіпкерлер үшін көтере алмас шоқпар болмауы тиіс. Ұлттық кәсіпкерлер палатасы басқармасы төрағасының орынбасары Рахым Ошақбаевтың айтуынша, халықаралық ұйымға мүше болудың біз үшін артықшылықтары көп. Бүгінде еліміздегі алыс-берістің 90 пайызы Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше мемлекеттермен жүргізіліп отыр. Осыған орай, алда-жалда сауда-саттыққа қатысты қандай да бір кикілжіңдер туындайтын болса, қазақстандық компаниялар халықаралық институттардың көмегіне жүгіне алатын болады. “ДСҰ-ға мүше болу арқылы халықаралық қауымдастық алдында біз жалпыға ортақ, өркениетті сауда ережелерін сақтайтынымызды паш етеміз. Бұл өз кезегінде бізге деген сенімді нығайтып, шетелдік инвесторларды көптеп тартуға ықпал ететін болады”, – дейді Ұлттық кәсіпкерлер палатасы басқармасы төрағасының орынбасары.
Расында, қазірде Қазақстанмен әріптестік байланыс орнатуға бейіл мемлекеттер жетерлік. Елде жаңа өндіріс орындарын салу үшін инвестиция құюға ниетті алпауыттар бар. ДСҰ-ға мүше болуымыз осындай жобалардың іске асуына мұрындық болмақ. Мәселен, алюминий зауытын, мұнайды қайта өңдеу зауытын, атом стансаларын, машина жасау, құрастыру зауыттарын салуға мүмкіндік туады.
Сарапшы мамандардың айтуына сенсек, ДСҰ-ға кіруіміз қарапайым бұқара үшін тиімді болады. Өйткені, тауар бағасы едәуір арзандайды. Базардағы нарықтың үйдегі көңілкүйді билейтінін ескерсек, бұл халқымыз үшін жағымды жаңалық болып отырғаны сөзсіз.
“Әзірге нақты белгілісі, 3171 тауарға кедендік төлем мөлшерлемесі ортақ кедендік тарифтен анағұрлым төмен болуы тиіс. Бұл, негізінен, жеңіл, тамақ, фармацевтикалық өндіріс тауарлары, қара металл, көлік жабдықтары, ұшу аппараттары және т.б. өндірістік тауарлар”, – дейді Рахым Ошақбаев. Оның айтуынша, аталған тауарларға баж салығының нақты мөлшері қанша болатыны әлі белгісіз.
Атап өтерлігі, ДСҰ ережелері Еуразиялық экономикалық одақ шарттарына қайшы келмеуі мұқият қадағалануы керек. Әсіресе, сауда ұйымына мүше мемлекеттерден әкелінетін арзан тауардың Беларусь пен Ресей елдеріне реэкспортталуына жол берілмеуі тиіс.
Бір жағынан, Құдай қосқан қоңсымыз – Ресейдегі жағдай Қазақстан үшін де күрделі болып тұрғаны рас. Ресейге қатысты экономикалық санкциялар біздің елге де салқынын тигізуде. Осындай аумалы-төкпелі тұста әлемдік нарыққа қадам басқанымыз еліміз үшін тиімді болып отырғаны даусыз. Қысқасы, әлемдік тауар айналымында елеулі орынға ие ұйымға мүше болып, дамыған елдермен тең құқықтық дәрежеде алыс-беріс жасауға біз қай қырынан алғанда да мүдделіміз. Тек бізге дейін мүшелікке қабылданған көрші елдердің қателіктерін қайталамас үшін олардың іс-тәжірибесінен сабақ ала білген жөн.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: “ДСҰ беретін артықшылықтарды пайдалана білетінімізді дәлелдеу қажет болады. Бұл Қазақстанның қолынан келеді және біз әлемнің озық елдері қатарынан лайықты орын аламыз деп кәміл сенемін”, – деген болатын. Шынтуайтында, бұл Қазақстанға берілген үлкен мүмкіндік болып отыр.
Ұлттық кәсіпкерлер
палатасының баспасөз қызметі.