ҚАПИЯДА КЕТКЕН ҚЫРАНДАР

Алматының қақ ортасын­да даңқты спортшы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Денис Тен қан­дықол қарақшы­лар­дың қо­лы­­нан қаза тапты. Өткенге зер салсақ, қазақ спор­тын­да­ғы қайғылы оқиғалар осы­мен ғана шектелмейтініне көз жеткіземіз. Тоқ­са­ныншы жыл­дардағы елдегі эко­но­мика­лық дағдарыс көптеген спорт­шылардың теріс жолға түсуі­не әсер етті. Тапсырыспен адам өлтіру, із-түзсіз жо­ғалып кету, ақша бопсалау, ке­піл­­­дікке кісі алу, дүйім жұ­рт­тың көз алдында соққыға жығу се­кіл­ді қыл­мыс­тың түр-түрінің на­ғыз өр­ші­ген тұсы да сол. Өкініш­ке қарай, сол бір жаман үрдіс бүгінге дейін жал­ға­су­­да. Біз бү­гінгі мақаламызда адам қо­лы­­нан қаза тапқан атақты спортшы­ла­р мен білікті бапкер­лер жайында әң­гі­ме­леуді жөн көріп отырмыз. 

1995 жыл. Алматыдағы Төле би және Яссауи көшелерінің қиы­лысында тұрған “Мерседестің” ішінен кикбокстан аса ауыр сал­мақтағы Қазақстан­ның бірнеше дүркін чемпионы Ерхан Сады­қов­тың денесі табылды. Біраз уақы­т­тан соң қылмысқа қатысы бар кү­дік­ті ұсталды. Ол өзінің досы екен. Құрдасының күннен-күнге дәу­ле­ті тасып, тасы өрге домалай бас­та­ға­нын көре алмаған жендет өзінің же­ке көлігінде еш алаңсыз отырған Ерханға тапанша кезенген.

1996 жыл. Сол жылы елді дүр­лік­тірген екі бірдей оқиға болды. КСРО-ға еңбек сіңірген спорт ше­бері Мұрат Жексембековтің Ал­матыдағы пә­те­ріне енген жауыз жиырма жерден пышақ салып, 55 жастағы азаматты асқан айуан­дықпен өлтірді. Иә, Жексембековті жанкүйерлер жақсы біледі. Алматының даңқты “Динамо” клубының капитаны болған қандасы­мыз 18 рет одақ біріншілігінің жеңімпазы атанды.
Дәл сол жылы Шымкентте про­фес­сор, педагогика ғылымдарының док­торы, Педагогика ғылым­дары ака­де­миясының академигі, Оңтүс­тік Қазақстан облысындағы іргелі жоғары оқу орнының бірінің ірге­та­сын қалаушы Мардан Сапар­баев кил­лердің қолынан қаза тапты. Ғы­лым мен спортты ұш­тастыра білген аза­мат кезінде грек-рим күресінен КСРО-ның спорт шебері атанса, одан кейін көптеген мықты шәкірт тәрбие­леді.
1998 жыл. Сәуір айы бел ортаға жеткен тұста Қазақстан Республикасы таэквондо федера­циясының прези­денті Бексейіт Түлкиевтің қарақшылар қолынан қаза тапқаны жайында жайсыз ха­бар жер жаһанды шарлады. Алматыдағы үйінің маңына жетіп, кө­лігін тұраққа қойып жатқанда тұт­қиылдан шыға келген бәзбіреу атақты спортшыға пышақ салды. Қыл­мыскер сол күйі ұсталмай кетті.
2000 жыл. 3 мамырда Оралда түн бел ортадан ауған тұста сам­бодан әлем чемпионы, әлем кубо­гының иегері 37 жастағы Асқар Шайхиев өз үйінің іргесіне келіп, таксиден түскелі жатқан еді. Сол мезетте бетін тұмшалап алып, Макаров тапаншасымен қарулан­ған жендет оған оқ жаудырды. Атылған оқтың төртеуі де саңлаққа дәл тиді. Асқардың өліміне кінәлі адам табылмады.
2001 жыл. Ақпан айының ая­зында Қарағанды қаласында орын алған оқиға еске түссе, әлі де жаның түр­шігеді. Сол кеште “Офсайд” дәм­ха­насында қонақ­тар бейқам демалып отырған. Бір мезетте баса-көктеп кірген он шақты жігіт “Калашников” автома­тымен оқ жаудырады. Біраз уақыт өте қылмыс орнына жеткен поли­цейлер дәмхананың ішінен бес адамның мәйітін табады. Жан тәсілім еткендер арасында бокстан КСРО және Азия чем­пионы, Атланта Олимпиадасына қа­тысушы 29 жастағы Бектас Әбубә­кі­ров те бар еді.
12 тамызда тапа тал түсте қол кү­ресінен әлем чемпионы Вя­чеслав Чиванинді үйінің іргесінде белгісіз біреу атып өлтірді. Киллер оқиға бол­ған жерден лезде ізін суы­тып үлгереді. 44 жастағы спорт­шы сол жерде жан тәсілім етті. Табаны күректей 17 жыл өтсе де қылмысқа қатысы бар еш­кім ұсталмады.
2002 жыл. 14 маусымда қазақ жан­­күйе­рлері қара жамылды. Ал­матыдағы көпқабатты үйлердің бірінде орна­лас­қан пәтерінің қа­сына жеткен тұста жендет әйгілі боксшы, даңқты бапкер Әбдіса­лан Нұрмахановқа ту сыртынан оқ атты. 66 жастағы атақты спортшы сол жерде жан тәсілім етті. Бокс өнерін серік еткен қасиетті Түркі­станның түлегі аса ауыр салмақта жұдырықтасып, биік белестерді ба­ғындырған тұңғыш қазақ.
2004 жыл. Семейде кезекті жа­рысқа әзірленіп жат­­қан жас бапкер Дарын Сайынды таныс жігіт із­деп келіп, тысқары жерге шақырады. Бі­раз уақыт өткеннен кейін екеуі сөз­ге келісе алмай, ақыры жанжалға ұлас­­қан. Жекпе-жекке шықса, жеңе ал­­май­­тынына көзі жеткен қарсыласы сөм­­кесінен мылтығын шығарды. Сөйтіп, жа­сы отызға да толмаған өрімдей жас азамат жарық дүниемен қош айтысты.
2008 жыл. Қаңтардың 1-нен 2-сіне қараған түні бокстан жас­тар арасында әлем біріншілігінің жүл­де­гері­ Мұхтар Рұзбаевтың МАИ қыз­мет­керлерінің қолынан қаза тап­қа­ны жайында ақпарат ел-жұртты елең еткізді. Сақшылардың сөзіне сенсек, Сей­фуллин көшесі мен Ра­йымбек даң­ғылының қиылысын­да олар “Тойота-Сюрф” көлігін тоқ­татқан. Ішінен атып шыққан үш жі­гіт полицейлерге шабуыл жасап, өздерін тарпа бас салады. Ал жә­бірленуші жақ бұл дәйектің бар­лығын жоққа шығарып, МАИ қызметкерлері заңсыз қару қолданды дейді.
Бүгін­гі таңда Қазақстан спор­тының мақ­та­­нышына айналған Олим­пиада ойын­­дары мен әлем чем­пионатының жүл­­дегері, Азия­ның үш дүркін чемпи­оны Василий Ле­вит­тің алғашқы бапкерлерінің бірі бол­ған Асылхан Бұсырманов 29 ақ­пан­да Қостанайдағы “Доброе” дәм­ха­насында жергілікті кә­сіпкер Валерий Алексеевтің қос ұлымен жанжалдасып қалады. Кә­сіби спортшы жастар­ды сабасына түсіреді. Төбелес ба­ры­сында бірі­нің жағы сынады. Арада бес күн өткеннен соң Алексеев спорт ке­шенінің қасына келіп, Бұсыр­ма­новты далаға шақырады. Кәсіп­кер­дің көлігіне жақындаған бетте мыл­тық атылады.
15 қазанда Алма­ты­­­дағы Момыш­ұлы мен Мареч­ка кө­ше­лерінің қиылысындағы бағдар­шам­ға “Land Cruiser Prado” көлігінің тоқ­та­ғаны сол еді, жанына келіп аялдаған қара түсті “ВМW”-ның тере­зе­сінен оқ атылды. Еш алаңсыз отырған джиптің жүргізушісі, атақты кикбоксшы, аса ауыр салмақта Әлем және Азия чемпионы атан­ған Асқар Коханов ауыр жа­рақат алып, дереу №7 клиникалық ауру­­ханаға жеткізілді. Арада 10 күн өткен­­­нен соң ол ауруханада көз жұмды.
2009 жыл. 9 тамызда Шахтинс­кіде болған қанды оқиға да дәм­ханада шыққан даудан басталды. Ертесіне олар кездесетін жерді бел­гілеп, жандары­на жора-жол­даст­а­рын жинайды. Дос­­та­рына қолдау көр­сету үшін Қа­­ра­­­ғанды­дан аса дарын­ды боксшы, жастар арасындағы Азия­ның үш дүр­кін чемпионы, әлем біріншілігінің кү­міс жүлдегері Ер­мек Серіков те келеді. Бірден оқ жау­дырады. Көп оқтың бірі Ермекке тие­ді. Бокс­­шы ауруханаға жеткізілгенімен, ке­­ле­сі кү­ні көз жұмды. Ол небары 20 жас­та еді.
2013 жыл. Маусым айында Маң­ғыстау облысы аумағында Аза­­мат­тық әуе авиациясының бұ­рынғы бас­шысы Мұхит Құбаев пен Алматы қалалық Ішкі істер де­партаментінің экс-орынбасары, каратэден әлем чем­пионы Серік Би­мұрзиннің мәйіті та­былды. Ке­йін белгілі болғандай олар­ды біздің елде нәпақасын тауып жүр­ген Өзбекстанның тумасы атып өлті­рген екен.
 

Ғалым СҮЛЕЙМЕН.