Қазақ халқының ой-санасында аманат – қастерлі, киелі ұғым. “Аманатқа қиянат жасама” деген қанатты сөз бекер айтылмаса керек. Адам ұзақ сапарға шығардың алдында біреуге аманат айтуы мүмкін. Сөздің киесін түсінген, жөн білетін тұлғалардың біреуден аманат алса, қандай ауыр күн туса да оған қылдай қиянат жасамауға тырысқандығын тарихтан, әдеби туындылардан білеміз. Сеніп тапсырылған мал-мүлік, дүниені иесіне қаз-қалпында табыс ету – үлкен жауапкершілік. Сол себепті, аманатқа адал болу, өз бойыңдағы жаман қылықтармен күресіп, ел сенімі мен жұрт тілегінен шығуға ерекше күш салу маңызды.
Аманат әрқилы. Ол тек дүние-мүлікке қатысты ғана болмайды. Мәселен, құлақ аманаты жақсы сөз, жағымды лебіздер мен өнер-білім, әртүрлі пайдалы ақыл-кеңестер мен даналық тыңдауды, өсек естімеуді талап етеді. Тіл де аманат арқалаған. Шынайы сөйлеу, жақсы сөз айту қажет. Ұрыс-керіс тудыратын өсектен аулақ болуды қалайды. Барша адам баласы сөз сөйлесе, ауыздан гүл төгілетінін, жаман сөз сөйлесе, ауыздан жын төгілетінін ескергені жөн. Қол аманаты – тазалықты сүйеді. Ылғи да қайырлы, жұмсақ, ашық, жомарт болуды талап етеді. “Оң қолыңа сол қолың арашашы болсын” деп, екі қолды жамандыққа, сұмдыққа, арамдыққа барудан шектейді. Аяқ аманаты – ақ жолмен жүруді, адамдықтың ақ жолынан таймауды, жақсылық пен игілікті істерге асығып, арамдық, бұзақылық, қылмыс жолына аттап баспауды талап етеді. Жүрек пен бас аманаты да бар.
Өкінішке қарай, аманатты кейбір адам дүние-мүлікке сеніммен, жауапкершілікпен қарау деп қана түсінеді. Адамның дене мүшесі аманат арқалайтынын ұғынсақ, өмірге деген көзқарас та өзгеше болар еді. Тіл, дін, діл, жерге қамқорлық таныту бізге тапсырылған ата-баба аманаты емес пе? Сондықтан бар байлығымызды шашау шығармай ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу – қастерлі міндетіміз. Әрбір ата-ана балаға аманат жүгін ұғындыруы тиіс. Отанға адалдық осындайдан басталады. Аманатқа қиянат жасау қастандық екенін санасына түйіп өскен ұрпақ жаман болмайды.
Амангелді КЕНЖЕҒОЗИНОВ,
зейнеткер.