Егіс науқаны қарсаңында сала өкілдерінің қатысуымен Н.Погодин атындағы облыстық орыс драма театрында өткен семинар-кеңесті ашқан өңір басшысы Ғауез Нұрмұхамбетов агроөнеркәсіптік кешеннің өңірдің дамуы үшін қажетті стратегиялық маңызы бар сала екенін атап өтті.
– Өткен жылы саланың жалпы өнім көлемі 35,9 пайызға көбейіп, 936 млрд. теңгеге жетті. Диқандар 6,5 млн. тонна астық жинап, өзге өңірлердің арасында алдыңғы орынға шықты. Мұның бәрі өңірде ауыл шаруашылығын дамытудың әлеуеті зор екенін көрсетеді. Сондықтан алдағы егіс науқанын сапалы тұқым мен заманауи агротехнологияны қолдана отырып дер кезінде, ұйымдасқан түрде өткізу керек. Ауыл шаруашылығы саласындағы жалпы өнім көлемін екі есеге дейін арттырудың жол картасы кешенді шараларды қажет етеді, – деді Ғауез Торсанұлы.
Жиынға қатысқан Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров диқандарды мемлекеттік қолдаудың көлемі артып келе жатқанын айтып, бағдарламалардың артықшылықтарына тоқталды.
Өткен жылдарға дейін шаруаларға берілетін бюджеттік несие көлемі 70 млрд. теңге болса, бүгінде оның мөлшері 580 млрд. теңгеге жеткен. Бұрын тыңайтқыштар мен қажетті препараттарды жоғары пайызбен алып келгендер енді керек- жарағын жеңілдікпен сатып ала алады. Оған қоса көктемгі егіс жұмыстарына қаржы алуға өтініш беру өткен жылдың қараша айынан басталған.
Бұрындары жұмыс қызып тұрған мамыр айында қаржы іздеп жүретіндер енді бұл мәселені ерте реттеу мүмкіндігіне ие. Несие алуға болатын ұйымдар саны да былтырғыдай санаулы емес. Қазірдің өзінде өңір диқандарына 30 млрд. теңге қаржылай қолдау мақұлданған.
– Біз былтырдан бастап кепілдендіру шараларын қолға алдық. Кепілге қоятын мүлкі жоқ шаруалардың алған несиесінің басым бөлігіне мемлекет кепілдік береді. Техника сатып алуға берілетін жеңілдетілген лизинг көлемі де артып, 200 млрд. теңгеге жетті. Алайда Солтүстік Қазақстан облысынан лизингке 6,7 млрд. теңгенің 85 өтініші ғана түскен. Бұл жұмыстарды жандандыру керек. Ел бойынша форвардтық сатып алуға 30 млрд. теңге бөлініп отыр. Алайда форвардтық келісімшарт аясында 2023, 2024 жылдары өз міндеттемелерін орындамағандар бар. Биыл ел бойынша тыңайтқыштың ғылыми негізделген нормасының 59 пайызын енгізу жоспарланған. Тыңайтқышты субсидиялауға Үкімет резервінен бөлінген 48 млрд. теңгенің 15,4 миллиарды Қызылжарға бағытталды, – деді Айдарбек Сапаров.
Айдарбек Сейпілұлы логистика, өңдеу өнеркәсібі, мал шаруашылығын қолдау бағдарламаларына да тоқталып, кәсіпкерлерді ақпараттандыру жұмыстарына мән беру керек екенін айтты. Министр өз сөзінде ауыл шаруашылығындағы «бармақ басты, көз қыстылыққа» жол берілмейтінін де ескертті. Былтыр министрлік қағаз жүзінде ғана бар малды есептен шығарды. Бұдан былай мұндайға барғандардың үстінен іс қозғалып, жауапқа тартылатын болады. Сонымен қатар субсидия алу үшін тыңайтқыш енгізу көрсеткішін бұрмалайтындардың әрекеті де назарға алынады.
Кеңесте облыс әкімінің бірінші орынбасары Марат Тасмағанбетов алдағы егіс науқанына дайындық жұмыстары туралы баяндады. Оның сөзінше, биыл топырақтағы ылғал қоры жеткілікті. Қыс бойы диқандар 1,5 млн. гектар алқапта қар тоқтатқан. Алайда көктемнің ерте келуі арамшөптің көбейіп, топырақтың құрғауына әкелуі мүмкін.
– Өңірдегі биылғы егіс көлемі – 4,4 млн. гектар. Бидай алқабы 32 мың гектарға азайып, 2,5 млн. гектарға жетіп отыр. Осының есебінен майлы дақылдар көлемін 85 мың гектарға арттыру жоспарланған. Биыл шаруалар өткен жылмен салыстырғанда 30 пайызға көп тыңайтқыш енгізуді жоспарлауда. Бүгінде 144 мың тоннаға келісімшарт жасалды. Алайда тыңайтқышқа деген сұраныстың аз екені байқалады. Көктемгі дала жұмыстарына 470 мың тонна тұқым дайындалды. Тұқым шаруашылықтары барлық ауданда жоқ. Былтыр 2,6 мың тонна суперэлита, 18,5 мың тонна элиталы тұқым өндірілген. Сонымен қатар сұрыптық жаңарту деңгейі 10 пайызға жетті. Алайда Айыртау, Ақжар, Жамбыл, Қызылжар, Мамлют аудандарында көрсеткіш төмен, – деді Марат Иманбайұлы.
Қазіргі таңда техниканың 91 пайызы дала жұмыстарына дайын. Былтыр машина-трактор паркінің 6,1 пайызы жаңарса, биыл бұл көрсеткішті 7 пайызға жеткізу жоспарда бар. Алдын ала деректер бойынша, шаруалар биыл құны 87,6 млрд. теңге болатын 3150 техника сатып алады. Жыл басынан бері 275 техника алынған. Көктемгі егіске мемлекеттен 52 мың тонна жеңілдетілген жанармай қарастырылған. Алайда барлық жұмыстарды аяқтау үшін тағы 10 мың тонна қажет.
Семинар-кеңесте Есіл ауданындағы дайындық жұмыстары туралы аудан әкімі Мереке Мұхамедияров айтты. Ауданда 249 агроқұрылым егін егеді. Шаруалар жалпы көлемі 390 гектар жерге тұқым сеуіп, шөп шабады. Биыл ауыл шаруашылығы дақылдарының алқабын 294 мың гектарға жеткізу жоспарланған. Оның ішінде 214 мың гектарға дәнді, бұршақты дақылдар өсіріледі.
Жиында сөз алған «Asyl Farms» серіктестігінің директоры Ғабиден Балғынбеков ауыл шаруашылығын әртараптандырудың тиімділігін жеткізді. Ол монодақылдарды еге беру топырақты тоздырып, табысты азайтатынын айтты. Әртараптандыруды ілгерілету үшін күнбағыс, рапс, зығыр алқаптарының көлемін көбейткен жөн. Осылайша өңірдің экспорттық әлеуетін арттырып, кәсіпорындарды шикізатпен қамтуға болады. Сарапшылар биыл елдегі күнбағыс егетін жер көлемі 10-15 пайызға артады деп болжап отыр.
– Бұл ретте суармалы егіс тәжірибесін кеңінен таратқан жөн. Өңірде суарылатын жер көлемін 400 мың гектарға дейін ұлғайтуға мүмкіндік бар. Бұл өнімділікті арттырып, мал азығын мол дайындауға жол ашады. Су инфраструктурасын қалпына келтіріп, қарғын суды тиімді пайдалану маңызды. Мелиорация мен жаңбырлатып суару технологиясын қолдану топырақтың тозуына жол бермей, табысты арттырады, – деді серіктестік басшысы.
Отырыста «Asyl Farms» серіктестігі жүзеге асыратын қант зауытын салу туралы да айтылды. Ғауез Нұрмұхамбетов солтүстікте қант қызылшасын өсіру жобасын қолдайтынын жеткізді. Айдарбек Сапаровтың айтуынша, елдегі қантқа деген сұраныс 550 тоннадан асады. Алайда отандық өндірушілер бұл сұранысты толық өтеуге қауқарсыз. Ал қант қызылшасын өңірде өсірудің артықшылығы көп. Өйткені мұндағы өнімнің қант құрамы 23 пайызға дейін жетеді.
А.И.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының директоры Тимур Савин мол өнім жинау үшін қажетті агротехнологиялық шаралар туралы айтып, шаруаларға кеңес берді. Маман тұқым себу жұмыстарын мамырдың алғашқы онкүндігінде бастауға болатынын жеткізді. Бұл ретте тұқымды залалсыздандырып, егуге дұрыс дайындау маңызды. Диқандарға айналмалы егіс пен фитосанитарияға баса мән беру керек.
Диас АЯҒАН,
«Soltüstık Qazaqstan».
Суреттерді түсірген
Шыңғысхан БЕКМҰРАТ.